Kozlu Haber

KTO Karatay Üniversitesi, Enerji Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi Dr.Mustafa Fatih Boz, ABD-İsrail-İran savaşının dünya ekonomisine ve enerji fiyatlarına etkisi hakkında kozluhaber.com’a açıklamalara bulundu.

Basra Körfezi'nin çıkışında yer alan Hürmüz Boğazı; Suudi Arabistan'dan Irak'a, Birleşik Arap Emirlikleri'nden Katar'a kadar dev petrol ve doğal gaz üreticilerinin dünya pazarlarına açılan kapısı konumundadır diyen

Dr. Boz,” Ham petrol günlük üretimine bakıldığında, İran dahil bölge ülkelerinin üretimi dünya petrol üretiminin yaklaşık %25’ini oluşturmaktadır. Bölge ülkelerinin iç tüketimleri düşüldüğünde, bu ülkelerin ham petrol ihracatı günlük üretimlerinin yaklaşık %17’sine tekabül etmektedir. Ham petrol ve doğal gazdaki arz kısıtı; özellikle Çin, Hindistan ve Avrupa Birliği ülkelerini olumsuz etkileyecektir. Bu durum, üretimi ham petrol ve doğal gaza bağlı ülkelerin kısa vadede ekonomilerinin yavaşlamasına yol açabilecektir” dedi.

Ayrıca ham petrol ve spot LNG ithal eden ülkelerde, bu emtiaların fiyatlarındaki artış nedeniyle kısa vadede ülke içi enflasyonun yükselmesi beklenen sonuçlar arasındadır. İthal doğal gazda uzun vadeli kontrat yolu ile fiyatlarını sabitleyen ülkelerde ise enflasyonist etki kısa vadede oluşmayacaktır. Bununla birlikte, uzun vadeli doğal gaz kontratı yapılan ülkelerdeki savaş sebebiyle doğal gaz tesislerinin devre dışı kalması ve ilgili satıcı ülkenin mücbir sebep ilan etmesiyle sevkiyatın kesintiye uğraması, bu kontratlar için de bir risk teşkil etmektedir.

Petrol Tedarikinde Yaşanacak Kesintiler, Enerji Fiyatlarını Kısa ve Uzun Vadede Nasıl Etkiler?

Hürmüz Boğazı'nın kapanması Körfez ülkelerinin ham petrol ihracatını kısıtlayacağından, petrol fiyatlarının kısa vadede yukarı yönlü hareketi kaçınılmaz olacaktır. Aynı şekilde Katar’ın doğal gaz tesisinin vurulması ve boğazdan LNG gemilerinin çıkışının engellenmesi de gaz arzını kesintiye uğratacağından doğal gaz fiyatlarını yukarı yönlü etkileyecektir. Orta ve uzun vadede bu fiyatların yükseldiği seviyede ne kadar kalacağı ise ABD-İsrail ve İran savaşının seyrine ve Hürmüz Boğazı'nın kapalı olup olmayacağına bağlıdır.

Brent ham petrol fiyatlarının tarihsel seyrine bakıldığında; 2008 yılında Çin ve Hindistan’ın artan petrol talebi ile ABD dolarının diğer para birimleri karşısında değer kaybetmesi (Dolar Endeksi: 72 $) nedeniyle 147 $/varile; 2011 yılında Arap Baharı sebebiyle 127 $/varile; 2022 yılında ise Rusya-Ukrayna Savaşı ve pandemi sonrası artan talep dolayısıyla 135 $/varile çıktığı görülmüştü. Petrol fiyatının 2008 yılındaki seviyesinden tekrar 100$ altına gerilemesi için yaklaşık 90 gün; 2011 yılındaki seviyesinden 100$ altına gerilemesi için yaklaşık 420 gün; 2022 yılındaki seviyesinden 100$ altına gerilemesi için ise yaklaşık 150 gün geçmişti. Bugüne gelindiğinde, ABD-İsrail’in İran’a saldırısı ile Brent ham petrol fiyatı 70$ seviyelerinden hızlı bir şekilde 120 $/varile (9 Mart 2026 günü) çıkmış olup tarihî seviyelerine yaklaşmıştır. Kısa vadede petrol fiyatının tekrar 100$ altına gerilemesi için savaşın sona ermesi, Rus petrolüne ambargonun kalkması ya da küresel petrol talebinin düşmesi beklenmelidir. Aksi hâlde, savaş sebebiyle petrol tesislerinin zarar görmeye devam etmesi, Hürmüz Boğazı’nın kapalı olması, yeni arz kaynaklarının devreye girmemesi veya petrol talebinin azalmaması durumunda, fiyatın öncelikle 120$ direnç seviyesine kadar tekrar gelmesi ve bu seviyeyi geçmesi durumunda ise 135$’a kadar çıkması ihtimal dâhilindedir.

Dutch TTF (Avrupa) doğal gaz fiyatlarına gelince; pandemi öncesinde fiyat 90 $/1000 m³ iken, pandemi sonrasında bu fiyatın 2021 yılında 1.240 $/1000 m³, 2022 yılında Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında 2.720-3.790 $/1000 m³ seviyelerine kadar kısa süreli de olsa çıktığı görülmüştür. Avrupa Birliği’nin gaz tedarikiyle ilgili alternatif yollar bulmasıyla fiyatlar Şubat 2023-Şubat 2026 yılları arasında 250-650 $/1000 m³ aralığında seyretmiştir. Bugüne gelindiğinde ise bölgedeki doğal gaz tesislerinin hasar görmesi veya LNG sevkiyatının sekteye uğraması ihtimali nedeniyle fiyatlar 850 $/1000 m³ seviyesine çıkmıştır. Fiyatın tekrar eski seviyesine gelmesi; doğal gaz tesislerindeki hasarın boyutuna, Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş güvenliğine, Rus gazına uygulanan amborganın kaldırılması (ve Rusya’nın gaz arzına başlaması) veya alternatif tedarik yollarına bağlı olacaktır.

 Bu Tür Bir Kriz, Enerji Dönüşümünü Hızlandırır Mı Yoksa Yavaşlatır Mı?

Kriz dönemleri, enerji dönüşümünü hızlandırıcı bir rol oynar. Fosil yakıtların arzında yaşanan bu tür sorunlar; ithal fosil yakıtlara olan bağımlılığın oluşturduğu riskleri artırmakta ve bu sebeple ülkeleri nükleer enerjiye, yenilenebilir enerji kaynaklarına ve enerji verimliliğine daha fazla yatırım yapmaya itmektedir. Ülkelerin düşük karbonlu enerjiye geçişi sadece çevresel değil, aynı zamanda ulusal bir gereklilik hâline gelmektedir.

Kısa vadede ham petrol ve doğal gaz fakiri ülkeler, enerji açığını kapatmak için mevcut kömür ve benzeri enerji kaynaklarının kullanımını artırabilecektir. Uzun vadede ise ülkeler, ithal ettikleri fosil yakıtların toplam enerji miktarındaki payının daha hızlı düşmesini sağlamak amacıyla alternatif yerli enerji kaynaklarını büyütmek ve geliştirmek için çalışmalar yürütecektir.